Year 2019, Volume 10, Issue 1, Pages 213 - 231 2019-05-30

Devecilik Kültüründe Havut Hayrının Ritüelistik Uygulamaları

Hatice Kübra Uygur [1] , Ayşegül Koyunca Okca [2]

1 44

Devecilik bünyesinde birçok uygulama ve ritüeli barındıran Türk kültürünün önemli bir değeridir. Deveciliğin bir yaşam şeklini aldığı yöreler deveye, deveciliğe ve deve güreşlerine ait pek çok uygulama ve ritüeli günümüze kadar taşımışlardır. Deveciliğin hâkim olduğu yerleşim yerlerinde havut giydirme işlemine “havutlama” adı verilmektedir. Akabinde gerçekleştirilen “havut hayrı” devecilik kültürünün ritüel uygulamalara sahne olan parçasıdır.

Bu çalışmada “havut hayrının” ritüelistik uygulamaların devecilik açısından önemi üzerinde durulacaktır. Çalışmanın amacı Türk kültüründe havut hayrı uygulamalarında gerçekleştirilen ritüellerin devecilik kültürü bağlamında toplum yaşamına olan etkisidir.

Çalışmanın gerçekleşmesi için öncelikle literatür taraması ve saha çalışması yapılmıştır. Güney Marmara’dan Akdeniz Bölgesine kadar deve sahipleri ve bu işi meslek haline getirmiş kaynak kişiler derinlemesine mülakat gerçekleştirilmiştir. Havut hayrı ritüellerin doğru bir şekilde algılanması için kaynak kişilerin izinleri doğrultusunda kayıt ve belgeleme gerçekleştirilmiştir. 

Kültür, Gelenek, Ritüel, Deve
  • • Akar, M. (1996). “Göçebe Türkmenlerde Deve Güreşi ve Soyo-Kültürel Boyutu”, I. Türk Halk Kültürü Araştırma Sonuçları Sempozyumu Bildirileri-Halk Edebiyatı, Halk Müziği, Oyun, Tiyatro, Eğlence, Gelenek, Görenek, İnançlar (22-23 Aralık 1994), Cilt: II, Kültür Bakanlığı Yayınları:1800, HAGEM Yayınları: 227, Seminer Kongre Bildiri Dizisi: 46. Ankara.• Akarpınar, R. B. (2006). “Mevlid Törenlerinin Yapısı”, Türkbilig Türkoloji Araştırmaları Dergisi, Sayı: 12.• Assmann, J. (2001). Kültürel Bellek, Eski Yüksek Kültürlerde Yazı, Hatırlama ve Politik Kimlik, Tekin. A. (Çev.). Ayrıntı Yayınları, İstanbul.• Baskıcı, M. M. (1998). “Evcilleştirme Tarihine Kısa Bir Bakış”, Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, Cilt: 53, Sayı: 1. • Begiç, N. ve Akpınarlı, H. F. (2016). Geleneksel Keçe Sanatının Deve Donatılarında Kullanımı-Use of Traditional Felt Art on Camel Outfits‛, I. Uluslararası Selçuk-Efes Devecilik Kültürü ve Deve Güreşleri Sempozyumu Bildiriler Sosyal Bilimler (17-19 Kasım 2013 Selçuk-İzmir/Türkiye)-First International Selçuk-Ephesus Symposium on Culture of CamelDesling and Camel Wrestling Social Science (17-19 November 2016 Selçuk-İzmir/Turkey), Cilt-Volume: 1, Selçuk Belediyesi Selçuk Efes Kent Belleği Yayınları. • Bekki, S. (1996). “Türk Mitolojisinde Kurban”, Akademik Araştırmalar, Yıl: I, Sayı: 3.• Berber, O. (2009), “Türk Kültüründe Eğlence ve Birlik Unsuru Olarak Düğünler-Amusement and Unity as Factor of Weddings in Turkish Culture”, Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Sayı: 10.• Çetin, N. (2013). “Torbalı Ormanköy’de Ölen Deveye Söylenen Bir Ağıt: Karagüllü”, Deve Kitabı, Editörler: Emine Gürsoy Naskali-Erkan Demir, Kitabevi Yayıncılık, İstanbul.• Çetin, N. ve Kalender, E. (2016). “İzmir’in Son Güreş Devesi Havutçusu Torbalı’dan Bekir Yavaş ve Havut Yapımcılığı -Izmir’s Last Producer Wrestling Camel Havut is Bekir Yavaş Who Is From Torbalı and Havut Producing”, I. Uluslararası Selçuk-Efes Devecilik Kültürü ve Deve Güreşleri Sempozyum Bildirileri Sosyal Bilimler (17-19 Kasım 2016 Selçuk-İzmir)-First International Selçuk-Ephesus Symposium on Culture of Camel-Dealing and Camel Wrestling Social Science (17-19 November 2016 Sulcuk-İzmir), Cilt: 1, İzmir.• Demir, G. ve Kocaman, H. (2018). Geleneksel ve Modernlik Arasında “Havutçuluk-Camel Packsaddle Making “Havutçuluk” Between Tradition and Modernity”, II. Uluslararası Selçuk-Efes Devecilik Kültürü ve Deve Güreşleri Sempozyumu Sosyal Bilimler-Second International Selçuk-Ephesus Symposium on Culture of Camel-Dealing And Camel Wrestling Socıal Science, Cilt-Volume: 1, Selçuk Belediyesi Selçuk Efes Kent Belleği Yayınları.• Dundes, A. (2006). “Halk Kimdir”, Halkbiliminde Kuramlar ve Yaklaşımlar I, (Editör: Oğuz, Öcal; Ekici, Metin vd.), Geleneksel Yayıncılık, Ankara.• Eliade, M. (2017), Dinler Tarihine Giriş, Alfa Yayıncılık, İstanbul.• Güven, Ö. (2010). “Geleneksel Deve Güreşlerini Yaşatan Ustalardan Kâzım Özhavutçu”, Bozdoğan, Editör: Cihan Özgün, Cilt: 2, Bozdoğan Belediyesi Kültür Yayını, İzmir.• https://www.ezineturk.com/ezinede-havut-giydirme-hayri/, Erişim Tarihi: 16.12.2018• http://www.hurriyet.com.tr/yerelhaberler/canakkale/can/candadevelere-havut-giydirildi-41033724, Erişim Tarihi: 16.12.2018• https://www.nisanyansozluk.com/?k=havut,Erişim Tarihi 16.12.2018• http://www.tdk.gov.tr/ Erişim Tarihi: 05.02.2019• Koyuncu, A. (2005). “İğdir Köyünde (Denizli-Çivril) Kurban Bayramı”, Motif Halk Oyunları Eğitim ve Öğretim Vakfı Dergisi, Yıl: 11, Sayı: 42.• Koyuncu Okca, A. (2018). “Geleneksel Deve Güreşlerinde Havutlama ve Havut Hayrı/Havut Ceremony and Charity in Traditional Camel Wrestling”, XII. Uluslararası Türk Kültürü, Sanatı ve Kültürel Mirası Koruma Sempozyumu/Sanat Etkinlikleri ”Türkiye-Makedonya İlişkileri”-XII. International Turkic Culture, Art and Protection of Cultural Heritage Symposium/Art Activity ”Turkey-Macedonia Relationa” (Prof. Dr. H. Feriha Akpınarlı ve Prof. Aysen Soysaldı Armağanı-In Honour of Prof. Dr. H. Feriha Akpınarlı and Prof. Aysen Soysaldı) (31 Ağustos (August)-06 Eylül (September) 2018 Kocacık-Jupa/Struga Mecedonia), b.y.y.• Koyuncu Okca, A. ve Ertürk, D. (2018). “Deve Güreşlerine Bağlı Olarak Sürdürülen Geleneksel Meslekler-Sustained Traditional Professions Related to Camel Wrestlings”, II. Uluslararası Selçuk-Efes Devecilik Kültürü ve Deve Güreşleri Sempozyumu Sosyal Bilimler-Second International Selçuk-Ephesus Symposium on Culture of Camel-Dealing And Camel Wrestling Socıal Science, Cilt-Volume: 1, Selçuk Belediyesi Selçuk Efes Kent Belleği Yayınları.• Olgun, H. (2016), “İbadet, Ritüel ve Kurban”, Milel ve Nihal, 13 (2), doi: 10.17131/milel.284848.• Özdemir, N (2012). Kültür Ekonomisi ve Yönetimi Seçki, Hacettepe, Ankara.• Rappaport, R. (1999), Ritual and Religion in the Making of Humanity, Cambridge Studies in Social and Cultural Anthropology, Printed in the United Kingdom at the University Press, Cambridge. • Solmaz, A. O. (2013), “Söz Varlığımızda Deve”, Deve Kitabı, Editörler: Emine Gürsoy Naskali-Erkan Demir, Kitabevi Yayıncılık, İstanbul.• Şanlı, S. (2018a), “Devecilik Kültüründe Havut, Havutçuluk ve Havut Ustaları”, Yörük ve Kültürü ve Zanaatları, Editörler: Devrim Ertürk, Süleyman Şanlı, Çizgi Kitapevi, Konya.• Şanlı, S. (2018b), “Bir Geleneğin Son Temsilcileri: Havut Ustaları ve Havutçuluk-Last Representatives of a Tradition: Havut, Craft of Havut and Havut Craftsmen”, II. Uluslararası Selçuk-Efes Devecilik Kültürü ve Deve Güreşleri Sempozyumu Sosyal Bilimler-Second International Selçuk-Ephesus Symposium on Culture of Camel-Dealing And Camel Wrestling Socıal Science, Cilt-Volume: 1, Selçuk Belediyesi Selçuk Efes Kent Belleği Yayınları.• Talas, M. (2005). “Tarihi Süreçte Türk Beslenme Kültürü ve Mehmet Eröz’e Göre Türk Yemekleri-Turkish Nourish Culture in The Historical Process And According To Mehmet Eröz Turkish Meals”, Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Sayı: 18.• Tezcan, M. (2008). Kültürel Antropoloji, Maya Akademi, Ankara. • Uygur, H. K. (2016). “Necati Cumalı’nın Yenilmeyen Hikâyesinin Geleneksel Deve Güreşleri Açısından Değerlendirilmesi-Assesment Of Necati Cumalı’s Epic Story Regardıng Tradıtıonal Camel Wrestlıng”, I. Uluslararası Selçuk-Efes Devecilik Kültürü ve Deve Güreşleri Sempozyum Bildirileri Sosyal Bilimler (17-19 Kasım 2016 Selçuk-İzmir)-First International Selçuk-Ephesus Symposium on Culture of Camel-Dealing and Camel Wrestling Social Science (19-19 November 2016 Selcuk-İzmir), Cilt: 1, İzmir.
  • Kaynak Kişi Künyesi• K1: A. C. 1946 doğumlu, Çiftçi-Sarayköy Belediyesi Eski Başkanı, Orta Okul Mezunu, Sarayköy/Denizli, 05.11.2017 tarihli görüşme• K2: D. E. 1978 doğumlu, Deveci, Üniversite Mezunu, Selçuk/İzmir, 02.02.2019 tarihli görüşme.• K3: M. A. 1965 doğumlu, Çiftçi, İlkokul Mezunu, Muğla, 10.02.2018 tarihli görüşme. • K4: M. U. 1982 doğumlu, Havutçu, Lise Mezunu, Çine/Aydın, 08.09.2017 tarihli görüşme.
  • Metin içerisinde kullanılan fotoğraflar Ayşegül KOYUNCU OKCA arşivine aittir.
Primary Language tr
Subjects Social
Journal Section Articles
Authors

Orcid: 0000-0001-6549-9218
Author: Hatice Kübra Uygur (Primary Author)
Institution: Mardin Artuklu Üniversitesi
Country: Turkey


Orcid: 0000-0003-1060-0280
Author: Ayşegül Koyunca Okca (Primary Author)
Institution: PAMUKKALE ÜNİVERSİTESİ
Country: Turkey


Bibtex @research article { mukaddime535262, journal = {MUKADDİME}, issn = {1309-6087}, eissn = {2459-0711}, address = {Mardin Artuklu University}, year = {2019}, volume = {10}, pages = {213 - 231}, doi = {10.19059/mukaddime.535262}, title = {Devecilik Kültüründe Havut Hayrının Ritüelistik Uygulamaları}, key = {cite}, author = {Uygur, Hatice Kübra and Koyunca Okca, Ayşegül} }
APA Uygur, H , Koyunca Okca, A . (2019). Devecilik Kültüründe Havut Hayrının Ritüelistik Uygulamaları. MUKADDİME, 10 (1), 213-231. DOI: 10.19059/mukaddime.535262
MLA Uygur, H , Koyunca Okca, A . "Devecilik Kültüründe Havut Hayrının Ritüelistik Uygulamaları". MUKADDİME 10 (2019): 213-231 <http://mukaddime.artuklu.edu.tr/issue/45526/535262>
Chicago Uygur, H , Koyunca Okca, A . "Devecilik Kültüründe Havut Hayrının Ritüelistik Uygulamaları". MUKADDİME 10 (2019): 213-231
RIS TY - JOUR T1 - Devecilik Kültüründe Havut Hayrının Ritüelistik Uygulamaları AU - Hatice Kübra Uygur , Ayşegül Koyunca Okca Y1 - 2019 PY - 2019 N1 - doi: 10.19059/mukaddime.535262 DO - 10.19059/mukaddime.535262 T2 - MUKADDİME JF - Journal JO - JOR SP - 213 EP - 231 VL - 10 IS - 1 SN - 1309-6087-2459-0711 M3 - doi: 10.19059/mukaddime.535262 UR - https://doi.org/10.19059/mukaddime.535262 Y2 - 2019 ER -
EndNote %0 Mukaddime Devecilik Kültüründe Havut Hayrının Ritüelistik Uygulamaları %A Hatice Kübra Uygur , Ayşegül Koyunca Okca %T Devecilik Kültüründe Havut Hayrının Ritüelistik Uygulamaları %D 2019 %J MUKADDİME %P 1309-6087-2459-0711 %V 10 %N 1 %R doi: 10.19059/mukaddime.535262 %U 10.19059/mukaddime.535262
ISNAD Uygur, Hatice Kübra , Koyunca Okca, Ayşegül . "Devecilik Kültüründe Havut Hayrının Ritüelistik Uygulamaları". MUKADDİME 10 / 1 (May 2019): 213-231. https://doi.org/10.19059/mukaddime.535262